Het liedje Schuitje varen, theetje drinken is een bekend kinderliedje. Al generaties lang zingen we dit liedje. Waar het oorspronkelijk vandaan komt is onbekend. De oudste vindplaats is een versie is van rond 1850 en komt uit een handgeschreven schrift. Het is typisch zo’n liedje dat via overlevering is doorgegeven en waarschijnlijk al veel ouder is.
Teksten van het liedje
Er bestaan verschillende teksten van dit liedje. Hieronder staat een aantal voorbeelden. De eerste is het kinderliedje, zoals we het tegenwoordig kennen. De tweede en de derde komen uit ‘Nederlandsche baker- en kinderrijmen’ verzameld door Johannes van Vloten en M.A. Brandts-Buys uit 1894. De vierde (niet helemaal complete versie) komt uit het boek ‘Onze Rijmen’ uit 1893. De laatste versie komt uit ‘Kinderdeuntjes en wiegeliedjes. Kinderrijmpjes (van J. Goeverneur, ca. 1870-1880)’.
Nieuwste versie
Schuitje varen, theetje drinken
varen wij naar de overtoom,
drinken wij zoete melk met room,
zoete melk met brokken,
kindje mag niet jokken!
Versie uit 1894
Schuitje varen, theetje drinken
varen wij naar den Overtoom,
eten zoete melk met room,
zoete melk met brokken,
meisje, ken je wel jokken?
Versie uit 1894
Schuitje varen, theetje drinken,
bloempjes plukken
Bestje met de krukken,
Tollen, tollen over de zee
Breng een schuitje met appeltjes mee.
Tien, tien ure,
de meisjes moeten schuren,
de jongens moeten water halen,
de kippetjes moeten drinken.
Hier een stoel en daar een stoel,
op iedren stoel een kussen
Meisje houd je kinnebak toe
of ik sla er een pannekoek tusschen
tusschen je neus, tusschen je kin,
daar kan best een spekkoek in.
Versie 1893
Schuitje varen, theetje drinken
Zoo varen wij naar den Overtoom,
drinken daar zoete melk met room,
zoete melk met brokken
Tien uur slaan de klokken.
Als de klok tien uren slaat
komt de ratelwacht op straat.
Tien uren, tien uren, enz.
Versie 1870 – 1880
Schuitje varen, theetje drinken,
blommetjes plukken,
bestje met krukken,
Dan gaan we naar den Overtoom,
daar drinken we zoete melk met room,
zoete melk met brokken.
Tien slaat de klokke
en als de klokke tien slaat,
dan komt de klapperman op straat
Elf, elf uren
de meisjes moeten schuren,
de jongens moeten water halen
achter bij de buren.
Mogelijke uitleg van verschillende woorden uit de teksten
Hoewel we naar de betekenis van het liedje alleen maar kunnen gissen, kunnen we wel een aantal woorden uitleggen.
Een overtoom
Een overtoom, ook wel overhaal, was een waterbouwkundige constructie, waar een schip van het ene vaarwater via een dubbel hellend vlak naar het andere vaarwater getrokken kon worden. Dit deden de overtoomtrekkers met touwen of kettingen. Soms was het waterpeil aan beide kanten verschillend en werd het water door een dam gescheiden. Daarmee was het de voorlopen van een schutsluis. Bij veel grote steden was een overtoom. Bij een overtoom moest de lading vaak uit het schip gehaald worden, om vervolgens aan de andere kant er weer in gedaan te worden. Daar was mankracht voor nodig. Ook passagiers gingen van het schip. Het was daarom een drukte van belang op zo’n kruispunt. Daardoor kwamen er vaak herbergen, melkhuisjes, woningen, markten en dergelijke op zo’n plek. Er was van alles te doen, waardoor het een leuk uitje werd om naar de ‘overtoom’ te gaan. Lees hier meer over het beroep Overtoomtrekker en overtomen.
De Overtoom
De of Den Overtoom (met een hoofdletter) kan verwijzen naar een overtoom die in Amsterdam was (de straatnaam in Amsterdam West herinnert hier nog aan). In de 17e eeuw kwamen er steeds meer mensen bij de overtoom wonen. Zo ontstond buurtschap Den Overtoom. In de 18e eeuw kwamen er pleziertuinen (uitspanning waar vooral de gegoede burgers kwamen voor vertier en vermaak), buitenhuizen, bierlokalen en theaters.
Zoete melk met room
Zoete melk of zoetemelk staat voor verse melk die rechtstreeks van de koe komt.
Melk met brokken
Melk met brokken, klinkt ons niet echt lekker in de oren, want dan zal de melk wel niet meer goed zijn. Maar niets is minder waar: het gaat hier namelijk om brood of koek dat in stukjes gebroken werd en in de melk werd gedaan. Hoe meer erin zat hoe dikker de broodpap die dan ontstond. De uitdrukking ‘iets in de melk te brokke(le)n hebben’ komt daar ook vandaan. Rijke mensen deden meer in de melk, dan arme mensen; net zoals rijke mensen vaak meer invloed hebben, dan armen.
Jokken
Jokken of jocken betekent in het Middelnederlands schertsen, grappen maken. In de bijbel komt jocken voor in de betekenis van flirten of minnekozen.
Tien uur
Rond tien uur luidde vroeger de avondklok en gingen de stadspoorten dicht. Dit was voor de veiligheid. Dit gebruik stopte toen veel vestingwerken werden afgebroken, vaak halverwege de 19e eeuw.
Ratelwacht of klapperman
De ratelwacht, klapwaker, klepperman of klapperman hield ’s nachts toezicht in de stad. Dit gebeurde al in de middeleeuwen en tot in de 19e eeuw. De klepper of ratel had hij bij zich, zodat hij alarm kon slaan als er iets aan de hand was. Lees er hier meer over en bekijk andere liedjes waar dit oude beroep in voorkomt.
Schuren
Schuren of scuren betekent in het Middelnederlands poetsen of schoonkrabben. Dus het gaat om grondig schoonmaken/boenen.
