Jules de Corte (29 maart 1924 – 16 februari 1996)




Jules de Corte (29 maart 1924 – 16 februari 1996) was een Nederlandse componist, pianist, dichter en zanger. Hij werd vooral bekend door zijn bijzondere luisterliedjes, waarin hij op een vaak poëtische en filosofische manier naar het leven keek. Zijn bekendste lied is ongetwijfeld ‘Ik zou weleens willen weten’. Met zijn heldere teksten, subtiele humor en eigenzinnige kijk op de wereld wist hij veel mensen te raken.

De Corte was een veelzijdig kunstenaar. Hij schreef duizenden liedjes, werkte jarenlang voor de radio, trad op in theaters en publiceerde gedichten en verhalen. Zijn blindheid vormde een belangrijk onderdeel van zijn levensverhaal, maar bepaalde niet de grenzen van zijn muzikale mogelijkheden.

Een groot gezin in Deurne
Jules (doopnaam Julius) de Corte werd op 29 maart 1924 geboren in Deurne, in Noord-Brabant. Hij kwam uit een gezin met twaalf kinderen, van wie er elf in leven bleven. Zijn ouders waren Anna van Eijk (1893-1981) en Peer de Corte (1888-1968). Zijn vader werkte als peelwerker en had uitgesproken socialistische idealen.

Het gezin had weinig geld. Er was nauwelijks ruimte en comfort. De maatschappelijke omstandigheden waarin Jules opgroeide, zouden later invloed hebben op zijn manier van denken en op de onderwerpen die hij in zijn liedjes aansneed.

Zijn vader kwam in 1931 in conflict met het gemeentelijk veen- en ontginningsbedrijf. Hij had een staking geleid, waarbij arbeiders opkwamen voor het behoud van een eerder toegekende loonsverhoging. Na het mislukken van de staking werden de betrokken arbeiders ontslagen. Zij mochten alleen terugkeren als zij hun excuses aanboden. Peer de Corte weigerde dat. Het gezin kreeg vervolgens te maken met de gevolgen van dit conflict en moest uiteindelijk uit Deurne vertrekken.

Het gevoel van onrecht en de ervaringen van zijn ouders maakten indruk op Jules. Zijn kritische houding tegenover gezag en maatschappelijke verhoudingen is later ook terug te horen in zijn liedjes.

Ziekte, blindheid en jeugd
Toen Jules ongeveer veertien maanden oud was, kreeg hij een middenoorontsteking. Door complicaties bij de behandeling verloor hij zijn gezichtsvermogen. Over de precieze medische oorzaak van zijn blindheid bestaan verschillende beschrijvingen, maar duidelijk is dat hij al op zeer jonge leeftijd volledig blind werd.

Vanaf 1927 verbleef hij in Grave, waar hij eerst onderwijs kreeg bij de zusters van het rooms-katholieke blindeninstituut De Wijnberg. Vanaf zijn zevende jaar ging hij naar het instituut Sint-Henricus, dat werd geleid door de Fraters van Liefde.

Hij groeide daardoor grotendeels op buiten zijn ouderlijk gezin. Het instituut bood hem onderwijs en structuur, maar het leven was er streng en sterk door het katholieke geloof bepaald. De dagelijkse gang van zaken was nauwkeurig en streng geregeld als in een jeugdgevangenis en er was weinig ruimte voor individuele aandacht en emoties van de kinderen.

geleidehond corte blind
Jules de Corte geeft in het bijzijn van Koningin Juliana een demonstratie van geleidehonden 1960.

Voor Jules was het gemis van een gewoon gezinsleven zwaar. Hij had moeite met de strenge regels en de beperkte vrijheid. Hij kon het uiteindelijk een plaats geven door er met lotgenoten en anderen over te praten. Later vertelde hij dat de jaren in het instituut een grote invloed op hem hadden gehad.

Het onderwijs was overigens goed. Hij leerde lezen en schrijven in braille en kreeg naast de gewone schoolvakken ook praktische lessen, zoals mandenvlechten en stoelenmatten. Daarnaast ontwikkelde hij een brede algemene kennis en leerde hij verschillende talen. Lang niet iedereen van het milieu waaruit hij kwam had de mogelijkheid om zo’n goede basis en middelbare schoolopleiding te volgen.

Muziek wordt zijn grote liefde
Op het instituut ontdekte Jules de muziek. Hij vroeg zelf of hij aan de muzieklessen mocht deelnemen en kreeg les in piano en orgel. Hij bleek bijzonder muzikaal en ontwikkelde zich snel. Al op jonge leeftijd speelde hij orgel in een kerk in Grave.

De muziek bood hem een uitlaatklep en een mogelijkheid om zijn eigen wereld vorm te geven. Hij begon ook zelf liedjes te schrijven. Zijn belangstelling ging verder dan alleen het spelen van bestaande muziek: hij wilde zelf iets vertellen en creëren.

Tijdens de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog, nadat Zuid-Nederland was bevrijd, werden Britse en Canadese militairen in het blindeninstituut ondergebracht. Voor Jules betekende dit een kennismaking met een wereld die heel anders was dan het besloten bestaan binnen de instelling.

Hij speelde piano voor de militairen, begeleidde hun zang en sprak met hen in het Engels en Frans. Ook zong hij zijn eerste eigen liedjes. Het contact met de soldaten liet hem zien dat er buiten de muren van het instituut veel meer mogelijk was.

In 1945 besloot hij het instituut te verlaten. Hij was toen 21 jaar. Hij keerde eerst terug naar zijn familie in Helmond, maar vond daar niet gemakkelijk werk. Een gewone kantoorbaan bleek geen passende toekomst.

In Delft begint zijn muzikale loopbaan
In augustus 1945 vertrok Jules naar Delft. Hij kon daar terecht bij de ouders van een vroegere schoolvriend. Zijn gastheer moedigde hem aan om van zijn muzikale talent zijn beroep te maken.

Jules plaatste een advertentie in de krant waarin hij zich aanbood als pianist voor danslessen, bruiloften en partijen. Dat bleek een goede zet: al de volgende dag kreeg hij werk aangeboden bij een dansschool. Hij verdiende veertig gulden per week.

Op 15 augustus 1945 trad hij voor het eerst beroepsmatig op. Aanvankelijk speelde hij vooral dansmuziek en begeleidde hij feestavonden. Tegelijkertijd bleef hij studeren. In 1949 behaalde hij staatsexamens voor piano (LO) en orgel (MO). Ook bespeelde hij het orgel van de Sacramentskerk in Delft.

Zijn blindheid maakte het optreden in theaters en het vinden van werk niet altijd eenvoudig. De radio bood hem echter nieuwe mogelijkheden.

Doorbraak bij de radio
In 1946 kwam Jules de Corte in contact met het KRO-radioprogramma ‘De Zonnebloem’, een programma voor zieken dat werd verzorgd door Alexander van Wayenburg. Hij hoorde dat er in het programma ook ruimte was voor muziek en besloot contact op te nemen. Na een auditie kreeg hij de gelegenheid om mee te werken.

Op 26 oktober 1946 maakte hij zijn officiële radiodebuut. Een jaar later werd hij gevraagd voor het populaire zaterdagavondprogramma ‘Negen heit de klok’, van Jan de Cler en Alexander Pola. Hij kreeg er steeds meer ruimte om zijn eigen liedjes en gedichten te laten horen.

Zijn landelijke bekendheid groeide verder in 1953. Tijdens de inzamelingsactie voor de slachtoffers van de watersnoodramp werkte hij mee aan het programma ‘Beurzen open, dijken dicht’. Hij zong het gelijknamige actielied en schreef voor iedere uitzending een nieuw muzikaal verslag van de gebeurtenissen.

Het succes maakte hem bij een groot publiek bekend. Vanaf dat moment trad hij steeds vaker op in theaters, op scholen en bij uiteenlopende gezelschappen in Nederland en Vlaanderen.

Een eigen stijl: het luisterlied
Jules de Corte had een herkenbare manier van schrijven en musiceren. Zijn liedjes waren vaak klein van vorm, maar bevatten grote gedachten. Hij stelde vragen over het leven, de natuur, de mens en de maatschappij. Soms waren zijn teksten ernstig en beschouwend, dan weer speels, ironisch of maatschappijkritisch.

Hij schreef zowel tekst als muziek en begeleidde zichzelf meestal op de piano. Zijn liedjes hadden vaak een eenvoudige muzikale opzet, waardoor de woorden goed tot hun recht kwamen. Hij wordt dan ook beschouwd als een belangrijke vertegenwoordiger van het Nederlandse luisterlied.

Een van zijn bekendste nummers is ‘Ik zou weleens willen weten’, dat in 1957 op single verscheen. In het lied stelt hij eenvoudige vragen over de wereld om hem heen. Waarom zijn de bergen zo hoog? Waarom zijn de zeeën zo diep? De antwoorden die hij vervolgens aandraagt, zijn soms verrassend, filosofisch en met een vleugje humor. Het lied werd een klassieker en wordt nog altijd met zijn naam verbonden.

Corte vleugel
Jules de Corte studio-opname in 1956.

Ook schreef hij liedjes met een maatschappijkritische inhoud. Hij durfde onderwerpen aan te snijden, die in die tijd niet vanzelfsprekend waren. Een voorbeeld is Romeo en Julio, waarin hij de liefde tussen twee mannen bezingt die vanwege de afkeuring van hun omgeving niet samen mogen zijn en worden buitengesloten. Daarmee liet hij zien dat hij oog had voor mensen die buiten de heersende normen vielen.

De Corte trad meestal alleen op, maar werkte ook samen met bekende artiesten en musici. Onder anderen Louis van Dijk, Jan de Cler, Hetty Blok, Georgette Hagedoorn, Peter Blanker en Emmy Lopez Dias waren zijn muzikale partners. Ook trad hij op met Rita Reys in Amerika en met Albert Mol in Denemarken.

Zijn werk voor de KRO en het bijzondere programma Roulette
Naast zijn optredens was Jules de Corte jarenlang verbonden aan de KRO. Vanaf 1955 werkte hij in vaste dienst voor de omroep. Een belangrijk programma was Roulette, waarvoor hij wekelijks nieuwe teksten en muzikale bijdragen maakte.

Hij verzorgde ongeveer vijftig uitzendingen per jaar. Daarbij experimenteerde hij met geluid, zang en muziek. Een bijzondere techniek die hij gebruikte was het zogenoemde indubben. Daarbij werden nieuwe geluidsopnamen toegevoegd aan een al eerder opgenomen geluidsband. Zo kon hij verschillende muzikale fragmenten samenvoegen tot een geheel eigen compositie.

Samen met radiotechnicus Joop Kuipers maakte hij vernieuwende radioprogramma’s waarin met geluid en muziek werd geëxperimenteerd. Voorbeelden daarvan zijn ‘Kaatje ben je boven’, ‘Wintertour’, ‘De Zilverfluit’ en ‘Het Weerhuis’.

KRO Corte
Jules de Corte in KRO studio met Joop Kuipers en Wim Quint, 1956.

Ook voor jeugdprogramma’s schreef hij muziek. Hij werkte onder meer mee aan ‘De Wigwam’ en ‘Het Radioprentenboek’. Daarnaast was hij regelmatig te horen bij andere omroepen, waaronder de VARA, AVRO, NCRV, TROS en IKON.

Zijn kritische teksten en onafhankelijke houding leidden soms tot spanningen met zijn werkgever. Zo wilde hij in 1956 optreden tijdens een kerstviering van het COC. De (Christelijke) KRO stelde hem voor de keuze: niet optreden of zijn baan verliezen. Omdat hij afhankelijk was van zijn inkomen, zag hij toen van het optreden af. Enkele jaren later schreef hij Romeo en Julio.

Een eigenzinnige artiest met een kritisch geluid
Niet altijd was Jules tevreden over de opdrachten die hij bij de radio kreeg. Eind jaren zestig veranderde de programmering en wilde de KRO meer populaire programma’s maken. De arbeidsintensieve producties van De Corte pasten daar steeds minder goed bij.

Hij kreeg andere taken, waaronder het maken van liedjes op verzoek van luisteraars. Soms moest hij ter plekke een lied schrijven aan de hand van enkele woorden die het publiek hem aanreikte. Dat vond hij weinig inspirerend. Hij had het gevoel dat de inhoud en kwaliteit van zijn werk ondergeschikt werden gemaakt aan het amusement. Hij liet zijn ongenoegen daarover blijken in een kritisch gedicht aan de programmaleiding. Zijn protest had uiteindelijk effect: hij kreeg weer meer ruimte voor programma’s die beter aansloten bij zijn muzikale kwaliteiten.

In 1972 vierde hij zijn zilveren jubileum als artiest. Ter gelegenheid daarvan verscheen het album Frits Lambrechts zingt Jules de Corte, met arrangementen van Rogier van Otterloo en begeleiding van het Trio Louis van Dijk.

Zijn privéleven: twee huwelijken en zes kinderen
Jules de Corte trouwde op 23 februari 1954 met Wilhelmina Johanna Verhoeven, die Mien werd genoemd. Zij was afkomstig uit Delft. Samen kregen zij zes kinderen: drie zonen en drie dochters.

In 1968 verhuisde het gezin van Delft naar Helmond. Enkele jaren later keerde Jules terug naar zijn geboortestreek. In 1973 vestigde hij zich in Helenaveen, in de Peel. De omgeving waar hij was geboren, bleef dus een belangrijke plek in zijn leven.

Zijn huwelijk met Mien Verhoeven eindigde in een echtscheiding. Op 30 juli 1976 trouwde hij met Theodora Dekker. Dit tweede huwelijk bleef kinderloos.

Jules was niet alleen een musicus die optrad en liedjes schreef. Hij had ook een sterke belangstelling voor taal, literatuur en filosofie. Naast zijn muzikale werk schreef hij verhalen, gedichten en beschouwende teksten. Een deel daarvan verscheen in boeken en tijdschriften.

De Cortefoon: dagelijks een minuut om over na te denken
Een bijzonder onderdeel van zijn werk was de zogenoemde Cortefoon. Tussen 1971 en 1983 kon men dagelijks telefonisch een korte bijdrage van Jules de Corte beluisteren. Vanuit zijn woning in Helenaveen sprak hij iedere dag een gedicht, aforisme, overpeinzing of andere korte tekst in. Mensen konden het speciale telefoonnummer bellen om zijn bijdrage te horen. In een tijd waarin antwoordapparaten nog lang niet bij iedereen bekend waren, was dit een vernieuwend initiatief.

De Cortefoon werd populair. Het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk ondersteunde het initiatief uiteindelijk met subsidie voor drie telefoonlijnen. Jules verdiende zelf niets aan de telefonische bijdragen. Het paste bij zijn karakter: hij wilde graag gedachten en ideeën delen en mensen even laten stilstaan bij het dagelijks leven.

Prijzen en waardering voor zijn werk
Jules de Corte kreeg gedurende zijn carrière verschillende onderscheidingen. In 1962 ontving hij een Edison voor zijn album ‘Liedjes die eigenlijk niet mogen’. In 1967 werd zijn gehele oeuvre bekroond met de Visser-Neerlandiaprijs. Twee jaar later kreeg hij de Gouden Harp van de Stichting Conamus.

In 1975 ontving hij de Louis Davidsprijs voor zijn lied ‘Het land van de toekomst’. Daarnaast was hij lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.

Zijn oeuvre omvat naar schatting meer dan drieduizend liedjes. Veel daarvan werden speciaal voor radio- en televisieprogramma’s geschreven en zijn daardoor niet allemaal bewaard gebleven. Zijn werk laat een veelzijdig kunstenaar zien die met humor, taalgevoel en een scherpe blik commentaar gaf op de wereld om hem heen.

Corte Louis Davidsprijs
Jules de Corte ontvangt Louis Davidsprijs in 1975.

De laatste jaren in Helenaveen
In de jaren tachtig kreeg Jules de Corte te maken met gezondheidsproblemen. In 1983 moest hij stoppen met zijn radiowerk. Ook zijn optredens werden steeds minder frequent. In augustus 1985 kwam er vanwege zijn gezondheid een einde aan zijn professionele carrière.

Hij bleef echter muziek maken. In Helenaveen speelde hij op het harmonium in de protestantse kerk en in Deurne bespeelde hij het kerkorgel. Ook het carillon in Helenaveen had zijn belangstelling. Vanaf 1976 speelde hij daarop en op marktdagen was hij soms ook te horen op het carillon in Deurne.

Zo vond hij in zijn latere jaren opnieuw een plek als musicus in zijn eigen omgeving. Hij had altijd graag een soort dorpsmuzikant willen zijn en in Helenaveen kon hij die wens alsnog verwezenlijken.

Op 16 februari 1996 overleed Jules de Corte in het Catharinaziekenhuis in Eindhoven. Hij was 71 jaar oud.

Een blijvende plaats in de Nederlandse muziekgeschiedenis
Jules de Corte liet een omvangrijk en bijzonder oeuvre na. Zijn liedjes onderscheiden zich door hun poëtische teksten, originele invalshoeken en vaak filosofische inhoud. Hij keek kritisch naar de maatschappij, maar verloor daarbij nooit zijn gevoel voor humor en menselijkheid.

Met ‘Ik zou weleens willen weten’ schreef hij een lied dat nog altijd tot de bekendste Nederlandse luisterliedjes behoort. Ook zijn andere werk verdient het om bewaard en opnieuw ontdekt te worden.

In Helenaveen leeft zijn naam bovendien voort in het carillon dat naar hem werd vernoemd. Zijn muziek en teksten herinneren aan een bijzondere Nederlandse artiest die ondanks de beperkingen die zijn blindheid met zich meebracht, een geheel eigen plaats wist te veroveren in de muziekwereld.

Corte piano
Optreden van Jules de Corte in 1964.
88
Joost Zwagerman (18...
797
Karin Bloemen (28 juni...