IJsheiligen



IJsheiligen

 

(met dank aan Liesbeth de Nijs voor het geleverde materiaal)

 

“Voor ijsheiligen de bloempotten buiten,

veelal kun je er dan naar fluiten,

wacht af tot de heiligen zijn voorbij,

de bloemen zijn u daarvoor blij”

 

Het is een algemeen bekend gegeven dat je pas na IJsheiligen kunt beginnen met het planten in de volle grond. Omstreeks deze tijd komt in West-Europa nogal eens een schade brengende nachtvorst voor. Hij begint meestal rond 7 mei met een koude noordenwind. Na deze dagen komt er in onze streek (Midden en Noord-Europa) geen nachtvorst meer voor.

Van oorsprong zijn het de feestdagen van de volgende Katholieke heiligen

 Mamertus  11 mei

Pancratius 12 mei

Servatius   13 mei

Bonifatius 14 mei

Sommige landen, waaronder Duitsland, Hongarije en Zwitserland, rekenden in het verleden ook 15 mei (ook wel aangeduid als boze Sophie) nog tot de IJsheiligen.

Dat dateert uit de elfde eeuw, toen Sophie beschermheilige van de vorst was. In het Alpengebied werden indertijd op die dagen vuren ontstoken ter bescherming tegen de vorst.

Drie is het heiliggetal en daarom rekent men er in de meeste landen maar drie tot de IJsheiligen. In sommige landen wordt St. Mamertus niet meegeteld, in andere landen hoort St. Bonifatius er niet bij.

De dagen worden nog maar in kleine kring gevierd en er wordt over het algemeen volstaan met het aansteken van een kaars voor de betreffende heilige.

Mamertus

Mamertus werd aan het begin van de vijfde eeuw in Vienne in Frankrijk geboren. Over zijn jeugdjaren is zo goed als niets bekend. wel weten we dat hij de broer was van de beroemde dichter filosoof Claudianus Mamertus. Hij was een gelovig man die graag priester wilde worden. In het jaar 461 werd hij tot bisschop van zijn geboortestad Vienne gekozen. Tijdens zijn ambtelijke periode kwam hij in aanvaring paus Hilarius (nov 461 – feb 468) vanwege een conflict omtrent zijn aangrenzend bisdom.

(klik op het plaatje om te vergroten)

Mamertus

De juiste toedracht is niet bekend. Er wordt gesproken over de aanstelling van een bisschop maar ook over de samenvoeging van bisdommen. Wel is zeker dat hij door de paus tot de orde werd geroepen.

Toen Mamertus bisschop was werd de stad door veel plagen overvallen. In een korte periode werd zij verwoest door vuur en een aardbeving. Ziekten en oorlogen (de Goten die het Romeinse Imperium vernietigden), waren voor de stad een zware beproeving.

In het jaar 470 kondigde Mamertus de zogenaamde Kruisprocessie aan ter voorkoming van verder onheil. Drie dagen voor ‘s Heren Hemelvaart trok er een bidprocessie door de straten van de stad. Voor Goddelijke hulp en afwending van de vele rampen.

Deze processie zou zich later over geheel Europa uitbreiden. Ook nu nog kent men het gebruik van deze processie. Op 11 mei 475, na een vruchtbare periode als bisschop, stierf Mamertus in zijn stad .Hij wordt als schutspatroon van de Herders en Brandweer gezien en wordt vaak aangeroepen bij droogte, koortsaanvallen, en bij ziektes van de borst.

Sint Mamertus valt jaarlijks op 11 mei.

Pancratius

(klik op het plaatje om te vergroten)

Pancratius

Pancratius (290-304) was een christelijke heilige. De legende wil dat Pancratius een jongen uit Phrygië was, die op 14-jarige leeftijd in Rome martelaar werd. In een uiterste poging om het christendom voorgoed te vernietigen eisten de keizers Diocletianus en Maximianus dat iedereen verplicht was om te offeren aan de Romeinse goden, bij weigering hiervan volgde de doodstraf. Pancratius weigerde.

Paus Symmachus bouwde een kerk over het graf van deze martelaar: de San Pancrazio. Een eed, afgelegd in deze kerk, gold als bijzonder heilig in de Middeleeuwen.

Pancratius genoot in de Middeleeuwen over heel Europa bijzondere verering. Hij is een van de vier ijsheiligen,.

Zijn naamdag is 12 mei.

Servatius

Servatius van Maastricht of Servaas (ook gespeld als Servaes) was bisschop van Tongeren, Atuatuca Tongrorum in het Latijn, de hoofdstad van de stam van de Tungri.

Servaas is de beschermheilige van Maastricht en een van de IJsheiligen. Servatius zou volgens de legende in de 4e eeuw zijn geboren in Armenië en joodse ouders hebben, zelfs zou hij verwant zijn aan Johannes de Doper en Jezus Christus Servatius was een van de belangrijkste tegenstanders van het Arianisme en maakte als diplomaat veel reizen en woonde veel synodes bij.

(klik op het plaatje om te vergroten)

Servatius

Legende

Legendes stapelden zich in de Middeleeuwen op rondom de historische figuur van Servatius, vaak verweven met historische feiten. Hendrik van Veldeke heeft rond 1170 een levensbeschrijving, een vita, geschreven, een van de eerste literaire geschriften in een vroegere vorm van de Nederlandse taal. Twee vitae vermelden dat Servatius in Armenië geboren zou zijn als verre verwant van Johannes de Doper en Jezus Christus, via zijn moeder die nu Memelia genoemd wordt. Later in zijn leven vluchtte hij naar Maastricht, waar hij de eerste bisschop werd. Zodoende is Servaas te beschouwen als de grondlegger van het Christendom in Nederland. Hij bouwde in Maastricht de eerste kerk in Nederland, de Onze Lieve Vrouwe Kerk, op de resten van Romeinse tempels voor Fortuna, Juno en Jupiter, aan de rand van het castellum, het ommuurde fort dat het hart van Romeins Maastricht vormde. De Onze Lieve Vrouwe Kerk kan zo dus beschouwd worden als de moederkerk van het Christendom in Nederland; van hieruit begon Servatius zijn missie het Christendom in de Nederlanden te verspreiden.

Feiten

(klik op het plaatje om te vergroten)

Reliekschrijn – St. Servaas

Rond 340 werd Servatius bisschop van Tongeren. Later verplaatste hij die bisschopszetel naar Maastricht, om zichzelf en kunstschatten beter te kunnen beschermen tegen barbaren. Hoewel zijn sterfdatum niet met zekerheid kan worden achterhaald, wordt over het algemeen ervan uitgegaan, dat hij in 384 te Maastricht is overleden.

Rond 550 bouwde bisschop Monulphus op zijn graf een kerk. de voorloper was van de huidige Sint-Servaasbasiliek. De naam is afgeleid van het Latijnse werkwoord servare wat ‘redden’ betekent. Servatius is de patroonheilige van Grimbergen en Maastricht. Servatius is de derde van de vier IJsheiligen.

13 mei is zijn feestdag.

Bonifatius van Tarsus

Bonifatius van Tarsus was een Romeins burger die in 307 de marteldood stierf tijdens de christenvervolgingen onder keizer Diocletianus.

Over het leven van Bonifatius is weinig bekend. Hij werd geboren in Rome in de derde eeuw. Hij zou ooit samen hebben geleefd met de rijke Romeinse vrouw Aglae.

Nadat zij was overgegaan tot het Christendom, moest Bonifatius van haar naar Tarsus (Turkije). Hij kreeg de opdracht om de relieken van martelaren terug naar Rome te brengen.

(klik op het plaatje om te vergroten)

Bonifatius van Tarsus

Hij bemerkte dat in deze Romeinse stad vele christenen de dood vonden door de christenvervolging. Bonifatius ging openlijk tot het Christendom over en werd door de soldaten van de keizer gevangen gezet en gefolterd en op 14 mei 306? stierf hij de marteldood, nadat hij in gloeiende pek werd geworpen. Zijn lichamelijke resten werden door zijn metgezellen naar Aglae teruggebracht als relieken van een martelaar. Samen met de heiligen Servatius, Pancratius en Mamertus behoort Bonifatius tot de ijsheiligen. In het jaar 1969 werd hij echter van de heiligenkalender gehaald.

Zijn naamdag is 14 mei.

Bronnen:

Isidorusweb

Wikipedia

De drie ijsmannen

Het was in de maand mei en overal bloeiden en geurden de bomen en de struiken. Kevers, bijen en hommels zoemden vrolijk door de lucht. Hans liep lekker in zijn korte broek door de wei op weg naar zijn vriendjes, de kikkers. Plotseling zag hij in de verte een oude, in het wit geklede man naderen. Toen de man dichterbij gekomen was vroeg Hans nieuwsgierig: ‘Wie ben jij?’

‘Pancratius ziet men hier staan,

een lange weg ben ik gegaan.

Koning Winter is ‘t die mij stuurt;

daarom nu geen lente in de buurt.

IJsman zegt men tegen mij,

bekend ben ik bij allerlei.

Een suizewindje heb ik bij me hier,

dat blaast en ‘t doet mij veel plezier!

Sssj sssj.’

Hans voelde een frisse wind lang zijn benen waaien, maar op dat ogenblik riepen zijn vriendjes de kikkers: ‘Kom Hans, help ons, wij willen de lente weer roepen.’ En zo klonk het kikkerconcert:

‘Lente, lente, wees niet bang,

kom, toon je gezicht en ga je gang!’

Maar toen Hans omkeek zag hij daar niet de Lente staan, maar een andere oude man die een grote zak op zijn rug droeg. ‘En wie ben jij?’ wilde hij weten.  

‘Servatius ziet men hier staan,

een lange weg ben ik gegaan.

Koning Winter is ‘t die mij stuurt,

daarom nu geen lente in de buurt.

IJsman zegt men tegen mij,

bekend ben ik bij allerlei.

Een zak heb ik vol sneeuw en ijs.

Joechei – nu wordt het weer koud en grijs.

 

Weer klonk het kikkerconcert:

‘Lente, lente, wees niet bang,

kom, toon je gezicht en ga je gang’.

Hans had wel willen meezingen, maar het was nu zo fris geworden dat hij in zijn dunne kleren stond te bibberen. Daarom liep hij snel naar huis om iets warmers aan te trekken. Toen hij weer terugkwam bij de kikkers, zag hij daar een oude man met een grijze baard staan. Naast hem stond een vrouw die helemaal nat was; ze keek hem niet bepaald vriendelijk aan.

‘Wie zijn jullie?’ vroeg de jongen voorzichtig.  

‘Bonifatius ziet men hier staan,

een lange weg ben ik gegaan,

striemende regen breng ik dit land,

ik ben een man van kille stand.

En dit hier is Sofie, mijn vrouwtje zoet,

die houdt van mij en weet heel goed:

het voorjaar willen wij verdrijven,

koude zal hier voortaan blijven.’

Toen Hans dat hoorde schrok hij. Wat wilden die nare mannen hier eigenlijk, nu het al mei was? Zo snel hij kon rende hij naar het dorp terug om zijn vriendjes te halen. ‘Kom vlug mee, we moeten de ijsmannen verjagen, kom mee naar de kikkervijver.’ Vrolijk sprongen de kinderen achter hem aan en zongen nu met de kikkers mee:

‘Lente, lente, wees niet bang,

kom, toon je gezicht en ga je gang.’

Toen de drie ijsmannen al die vrolijke kinderstemmen hoorden, vonden ze het helemaal niet meer zo leuk. Ze trokken weg en werden niet meer gezien. Een stevige bries blies alle donkere wolken weg en de zon kwam weer lachend te voorschijn. Met haar warme stralen droogde ze voorzichtig de bloemen en de grasjes. De vogels schudden de druppels van hun verenkleed, de slakken waagden zich weer uit hun huisje en Hans kon met zijn vriendjes weer in zijn zomerkleren buiten spelen.

Bron :Wereld Feestenalmanak

Bron van deze versie:Leven met het jaar C.Kutik/ E.M.Ott-Heidmann.

 

Naar begin van de pagina

Terug naar overzicht Lente


 

X

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat u onze website zo goed mogelijk beleeft. Als u deze website blijft gebruiken gaan we ervan uit dat u dat goed vindt. Meer informatie

Wij gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website voor de bezoeker beter werkt. Daarnaast gebruiken wij o.a. cookies voor onze webstatistieken.

Sluiten