Wolfgang Amadeus Mozart (27 januari 1756 – 5 december 1791) was een componist, dirigent, pianist en violist uit de klassieke periode. Hij werd vooral gewaardeerd om zijn opera’s, symfonieën, pianoconcerten en kamermuziek.
Maak uw keuze
Bekijk ook
Wolfgang Amadeus Mozart
Herkomst en jeugd
Wolfgang Amadeus Mozart werd in prinsaartsbisdom Salzburg geboren, een gebied dat nu in Oostenrijk ligt, en zijn volledige naam was Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus. Hij gebruikte zijn eerste voornamen nooit en noemde zich Amadé of Wolfgang Amadé en soms Amadeus.
Leopold Mozart (14 november 1719 – 28 mei 1787), de vader van Wolfgang, werkte als musicus aan het hof van de bisschop van Salzburg, Sigismund von Schrattenbach. Aanvankelijk was hij vierde violist, later werd hij benoemd tot assistent-hofkapelmeester. Leopold was een begaafd violist en genoot aanzien als musicus. In 1756 publiceerde hij zijn beroemde vioolmethode Versuch einer gründlichen Violinschule. Dit leerboek werd internationaal bekend en verscheen ook in Franse en Nederlandse vertalingen. Op 21 november 1747 trouwde Leopold met Anna Maria Pertl (25 december 1720 – 3 juli 1778).
Over haar, Mozarts moeder, wordt vaak gezegd dat zij weinig ontwikkeld was. Dat oordeel moet wel in zijn tijd worden gezien. Onderwijs was toen vooral voorbehouden aan mannen en vrouwen uit de hogere kringen. Anna Maria was zeker niet dom. Ze stond bekend om haar warme karakter en haar gevoel voor humor. Samen met Leopold vormde zij, volgens de overlevering in Salzburg, ‘het knapste paar van de stad’. Het echtpaar kreeg zeven kinderen, maar alleen Wolfgang en zijn vijf jaar oudere zus Maria Anna (die iedereen Nannerl noemde) bereikten de volwassen leeftijd.
In 1792 schreef zijn zus Nannerl over hem: “Zolang de muziek duurde, was hij geheel muziek; zodra het ophield, zag men weer het kind”. Wolfgang had een zachte en gevoelige aard. Hij was open, direct en hield van gezelligheid. Hij speelde graag spelletjes, kaartte, kegelde en biljartte en maakte graag wandelingen met anderen. Alleen eten vond hij vreselijk. Tegelijkertijd had hij ook een trotse kant en was hij zich zeer bewust van zijn talent. Hij voelde zich van niemand de mindere. Die trots heeft hem mogelijk ook parten gespeeld en zou mede hebben bijgedragen aan de armoede waarin hij stierf.
Muzikale opvoeding
De opvoeding van Mozart was allesbehalve traditioneel. Hij kreeg les van zijn vader, die een zorgvuldige en kundige muziekpedagoog was. Daardoor liep Wolfgang in zijn ontwikkeling ver vooruit op leeftijdgenoten. Leopold hield de muzikale vorming van zowel Wolfgang als Nannerl streng in de hand en trad met hen regelmatig op. Vader en kinderen werden zo gepresenteerd als muzikale wonderkinderen.
Mozarts belangstelling voor muziek kende geen grenzen. Al op driejarige leeftijd speelde hij klavecimbel. Een jaar later beheerste hij ook viool, altviool en orgel. Op vijfjarige leeftijd schreef hij zijn eerste compositie. In 1762 begon hij, samen met zijn vader en zus, aan zijn eerste grote concertreizen. Hij trad op voor keizer Franz I en keizerin Maria Theresia in de muzieksalon van paleis Schönbrunn.
In 1763 verliet het gezin Salzburg voor een lange reis die bijna drie jaar zou duren. Na optredens in Duitsland reisden zij door naar Brussel en in april 1764 naar Londen. Daar speelde Mozart voor koning George III in Buckingham Palace. Het succes was enorm en even groot als de sensatie, die hij kort daarvoor in Parijs had veroorzaakt.
Tijdens zijn verblijf in Londen ontmoette Mozart Johann Christian Bach, de zoon van Johann Sebastian Bach. Hij raakte onder de indruk van diens muziek en de twee werden bevriend. De stijl van Johann Christian Bach heeft duidelijk invloed gehad op Mozarts eigen composities. Wolfgang voelde zich in Engeland bijzonder thuis.
Na een korte rustperiode trok het gezelschap verder naar Italië, waar zij in verschillende steden concerten gaven. Op 13 december 1769 schreef Mozart vol enthousiasme: “Mijn hart loopt over van vreugde, deze reis is echt leuk.” In Milaan ontmoetten Wolfgang en zijn vader onder anderen Giovanni Battista Sammartini, een van de bekendste componisten van die tijd. In Bologna kreeg Mozart les van Padre Martini. In Rome werd hij onderscheiden met de Orde van het Gulden Spoor door paus Clemens XIV. En dat was nog maar het begin: er zouden nog vele reizen volgen.
Tijdens zijn tochten door Europa ontmoette Mozart vorsten, componisten en musici van naam. De indrukken die hij opdeed in Engeland, Frankrijk, Duitsland en Italië verrijkten zijn muzikale ontwikkeling enorm. Reizen was in die tijd zwaar en vermoeiend. De wegen waren slecht, de koetsen tochtig en de afstanden groot. Mozart werd onderweg meerdere keren ernstig ziek, maar zijn liefde voor muziek bleef onverminderd groot.
Zijn eerste werk
Mozart zijn eerste compositie was: Menuet und Trio. Mozart werd bij een gymnasiumvoorstelling (september 1761) expliciet met naam en toenaam genoemd. Op zijn tiende schreef Mozart zijn eerste symfonieën en sonates. In Parijs (1764) componeerde Wolfgang vier vioolsonates.
Mozart in Nederland
Op 10 september 1765 kwam Wolfgang Amadeus Mozart per boot vanuit Engeland aan in Rotterdam. Dat gebeurde eigenlijk tegen de zin van zijn vader Leopold. Hij maakte met zijn negenjarige wonderkind en de rest van het gezin al drie jaar een lange concertreis langs de belangrijkste steden van Europa. De Lage Landen spraken hem weinig aan. Leopold vond het volk er ruw en meende dat men het muzikale genie van zijn zoon niet goed zou begrijpen. Toch ging hij overstag. Het vooruitzicht van een flinke beloning en het nadrukkelijke verzoek van prinses Carolina van Oranje om Mozart te horen spelen, gaven de doorslag.
Het gezin bracht het grootste deel van hun Nederlandse verblijf door in Den Haag. In de achttiende eeuw stond deze stad bekend om haar culturele levendigheid, vergelijkbaar met Londen en Parijs. Aanvankelijk logeerden Leopold, Anna Maria, Nannerl en Wolfgang in herberg La Ville de Paris, op de hoek van de Fluwelen Burgwal en de Korte Houtstraat. Later verhuisden zij naar een huis aan het Spui. Naarmate de tijd verstreek, begon het verblijf Leopold steeds meer te bevallen. In een brief aan een vriend schreef hij zelfs dat hij het jammer zou hebben gevonden als hij Holland nooit had gezien.
Vader Leopold, Wolfgang en zijn zus Nannerl gaven concerten in paleis Noordeinde, waar prins Willem V woonde, en in het paleis Voorhout van prinses Carolina. Ook het Haagse publiek kreeg de kans het wonderkind te horen. Mozart trad onder meer op in de Oude Doelen aan het Tournooiveld. In een Haagse krant werd het concert enthousiast aangekondigd. Men prees de jonge componist, die volgens de advertentie zijn gelijke niet kende en al de goedkeuring had gekregen van de hoven van Wenen, Versailles en Londen. Een kaartje kostte drie gulden, een flink bedrag voor die tijd.
Het verblijf in Den Haag duurde uiteindelijk veel langer dan Leopold had gepland. Het noodlot sloeg toe. Eerst werd Nannerl ernstig ziek en kreeg buiktyfus. Kort daarna werd ook Wolfgang getroffen door een zware longontsteking. Prins Willem V stuurde zijn lijfarts, dokter Schwencke, naar de zieke kinderen. Deze arts stond bekend als deskundig en genoot een goede reputatie. Het herstel nam bijna drie maanden in beslag. Ondanks zijn zwakke gezondheid bleef Wolfgang componeren. Zelfs op zijn ziekbed schreef hij muziek, waaronder zes duosonates. Pas in januari 1766 kon hij weer optreden, opnieuw in de Oude Doelen.
Aan het einde van die maand reisde het gezin door naar Amsterdam. Ze verbleven in herberg De Lion d’Or aan de Warmoesstraat. Het leven daar beviel hen minder goed dan in Den Haag. Na slechts twee concerten keerde de familie terug naar de Hofstad. Daar luisterde Wolfgang met zijn indrukwekkende spel onder meer de inhuldiging van prins Willem V als stadhouder op.
Na een verblijf van acht maanden namen de Mozarts halverwege mei 1766 afscheid van Nederland. Via Haarlem en Utrecht reisden zij verder naar Parijs, om hun lange muzikale tocht door Europa voort te zetten.
In dienst van Salzburg
In 1769 werd Mozart benoemd tot concertmeester aan het hof van de aartsbisschop van Salzburg. Het was een voornamelijk ceremoniële benoeming. Deze functie was onbezoldigd en bood weinig vrijheid, maar gaf hem wel status. In deze periode reisden vader en zoon nog regelmatig samen en trad Wolfgang steeds vaker zelfstandig op. Naast zijn brede muzikale kennis, opgedaan tijdens zijn vele reizen door Europa, verdiepte Mozart zich in het Latijn en schreef hij verschillende kerkelijke werken, waaronder een mis.
Tijdens zijn reizen in Italië kreeg Mozart officiële erkenning voor zijn talent. In oktober 1770 werd Mozart in Bologna toegelaten tot de Accademia Filarmonica, een uitzonderlijke eer voor een veertienjarige.
Een nieuwe aartsbisschop, nieuwe spanningen
In 1771 overleed aartsbisschop Sigismund von Schrattenbach, die Mozart en zijn vader altijd met mildheid en begrip had behandeld. Zijn opvolger, Hieronymus graaf Colloredo, bleek een streng en autoritair bestuurder. Hij verwachtte discipline en gehoorzaamheid en had weinig geduld met lange verlofperiodes of artistieke ambities buiten Salzburg.
Ter gelegenheid van Colloredo’s inhuldiging werd de allegorische opera Il sogno di Scipione (Scipio’s droom), die door Mozart was geschreven. Als erkenning werd hij benoemd tot Konzertmeister, ofwel eerste violist, van het hoforkest. Deze aanstelling leek hem een zekere toekomst te bieden, met een vast inkomen en doorgroeimogelijkheden binnen het hof. Voor Mozart voelde het echter steeds meer als een keurslijf.
Reizen, Parijs en het verlies van zijn moeder
In 1777 verliet Mozart Salzburg samen met zijn moeder (zijn vader mocht niet meer van Colloredo), diep teleurgesteld door de houding van de aartsbisschop. Zij reisden via München, Augsburg en Mannheim naar Parijs. In deze periode componeerde Mozart onder meer het ballet Les Petits Riens en de beroemde Parijse symfonie in D groot.
Het verblijf in Parijs kreeg een tragische wending, toen zijn moeder ernstig ziek werd en op 3 juli 1778 overleed. De precieze doodsoorzaak is niet met zekerheid vast te stellen. Haar overlijden trof Mozart diep. In een brief aan zijn vader schreef hij wanhopig, dat hij nog nooit iemand had zien sterven en dat het nu juist zijn moeder betrof. Gebroken keerde hij terug naar Salzburg.
Idomeneo en de definitieve breuk met Colloredo
In oktober 1780 was Mozart opnieuw in dienst bij de aartsbisschop, toen hij de opdracht kreeg een opera te schrijven voor het carnaval in München. Idomeneo werd daar in 1781 met groot succes uitgevoerd en markeerde een artistiek hoogtepunt in Mozarts operacarrière.
Tot grote ergernis van Colloredo keerde Mozart niet direct terug naar Salzburg. De spanningen liepen verder op en in het voorjaar van 1781 kwam het tot een definitieve breuk. Mozart beëindigde zijn dienstverband en besloot zich in Wenen te vestigen als zelfstandig musicus. Daarmee bevrijdde hij zich niet alleen van de beklemmende hofdienst, maar ook gedeeltelijk van de strenge controle van zijn vader. Dit besluit leidde tot een langdurige verwijdering tussen vader en zoon.
Wenen: vrijheid, vriendschap en succes
In Wenen kwam Mozart opnieuw in contact met de familie Weber, die hij al kende uit Mannheim. Daar groeide zijn relatie met Constanze Weber, met wie hij later zou trouwen.
In dezelfde periode leerde hij ook Joseph Haydn beter kennen, voor wie hij grote bewondering had. Ondanks het leeftijdsverschil groeide er een hechte vriendschap. Mozart droeg zes strijkkwartetten aan Haydn op, een uitzonderlijk eerbetoon. Deze periode luidde een leven in van wisselend succes: perioden van erkenning en financiële voorspoed werden afgewisseld met onzekerheid en geldzorgen.
In 1782 behaalde Mozart een groot succes met de opera Die Entführung aus dem Serail in het Weense Burgtheater. In de jaren daarna componeerde hij een indrukwekkend oeuvre van opera’s, symfonieën, kamermuziek en kerkmuziek.
Huwelijk en gezinsleven
Op 4 augustus 1782 trouwde Mozart met Constanze Weber in de Stephansdom in Wenen. Het huwelijk duurde tot Mozarts dood negen jaar later. Constanze en Wolfgang kregen zes kinderen, van wie er slechts twee volwassen werden: Carl Thomas Mozart (21 september 1784 – 31 oktober 1858) en Franz Xaver Wolfgang Mozart (26 juli 1791 – 29 juli 1844). De vele zwangerschappen ondermijnden de gezondheid van Constanze, terwijl Wolfgangs onregelmatige inkomsten het gezin in financiële problemen brachten.
Na Wolfgangs dood bleef Constanze met aanzienlijke schulden achter. Zij zette zich actief in om zijn nalatenschap te beheren, organiseerde concerten, gaf muziek uit en werkte mee aan een biografie. In 1809 hertrouwde zij met de Deense diplomaat Georg Nikolaus von Nissen. Zij overleed in 1842 in Salzburg.
Vrijmetselarij en rijp meesterschap
De jaren 1783 tot 1786 behoren tot de meest stabiele en productieve van Mozarts leven. In deze periode trad hij toe tot de vrijmetselarij, aangetrokken door idealen van menselijkheid en broederschap. In februari 1784 begon hij met het bijhouden van een chronologische catalogus van zijn werken, die hij tot aan zijn dood zorgvuldig zou aanvullen.
In 1787 ontmoette Mozart waarschijnlijk de jonge (zeventienjarige) Ludwig van Beethoven. Datzelfde jaar ging Le nozze di Figaro in première. De opera werd in Praag enthousiast ontvangen, maar in Wenen was het succes aanvankelijk gematigder dan vaak wordt aangenomen.
Mozart en de opera
Tijdens zijn leven was Mozart bij het grote publiek vooral bekend als operacomponist. Zijn symfonieën, kamermuziek en pianosonates klonken voornamelijk in besloten kring: bij vrienden, leerlingen en particuliere concerten. Aan het hof werden zijn menuetten en dansen uitgevoerd, maar vaak meer als achtergrondmuziek dan als kunst om aandachtig naar te luisteren. Zijn opera’s daarentegen bereikten een breed publiek en werden besproken, bewonderd en soms ook fel bekritiseerd.
In zijn opera’s komt Mozart als mens en kunstenaar volledig tot uitdrukking. Humor, psychologisch inzicht, sociale kritiek en ontroering gaan er hand in hand. Hij dacht actief mee over het libretto en wist tekst en muziek zo te verbinden dat zijn personages levensecht worden. Samen met librettist Lorenzo da Ponte creëerde hij drie opera’s die tot de kern van het operarepertoire behoren.
Die Entführung aus dem Serail (1782)
Met Die Entführung aus dem Serail (Ontvoering uit het paleis) introduceerde Mozart het zogenaamde ‘Turkse’ of oosterse element in de operawereld. Het werk is gebaseerd op een bestaand toneelstuk van Christoph Friedrich Bretzner en ging op 16 juli 1782 in première in het Burgtheater in Wenen, onder leiding van Mozart zelf.
De opera weerspiegelt de achttiende-eeuwse fascinatie voor de Oriënt: een wereld die tegelijk exotisch, bedreigend en aantrekkelijk werd gevonden, mede door de historische confrontaties tussen het Ottomaanse Rijk en Europa. Muzikaal gebruikte Mozart ‘Turkse’ klankeffecten, zoals slagwerk en felle ritmes, om deze sfeer op te roepen.
Korte inhoud
De Spaanse edelman Belmonte probeert zijn geliefde Konstanze te bevrijden, die samen met haar Engelse vriendin Blonde gevangen wordt gehouden in het paleis van Bassa Selim. De harem wordt bewaakt door de strenge Osmin. Terwijl Belmonte en zijn dienaar Pedrillo een ontsnapping voorbereiden, ontwikkelt zich een botsing tussen culturen, waarden en opvattingen over liefde en vrijheid. Uiteindelijk blijkt vergevingsgezindheid sterker dan wraak.
Le nozze di Figaro (1786)
De première van Le nozze di Figaro (Figaro’s bruiloft) vond plaats op 1 mei 1786 in het Hoftheater in Wenen. Het libretto is gebaseerd op het toneelstuk La folle journée, ou Le mariage de Figaro van Beaumarchais, dat vanwege zijn scherpe sociale kritiek jarenlang verboden was geweest.
Mozart en Da Ponte wisten de politieke lading te verzachten, zonder de kern te verliezen: de spanning tussen adel en dienaren, macht en moraal, mannen en vrouwen.
Korte inhoud
Figaro en Susanna willen trouwen, maar hun meester, graaf Almaviva, probeert Susanna te verleiden. Samen met de gravin, die door haar man wordt verwaarloosd, zetten zij een geraffineerd plan op. De jonge page Cherubino zorgt voor extra verwarring met zijn verliefdheid op vrijwel elke vrouw die hij ontmoet. Door vermommingen en misverstanden raakt de graaf uiteindelijk zelf verstrikt in zijn intriges. Hij wordt ontmaskerd en vraagt zijn vrouw om vergiffenis, waarna het huwelijk van Figaro en Susanna alsnog kan plaatsvinden.
Hoewel de ontvangst in Wenen gemengd was, werd Le nozze di Figaro een groot succes in Praag in 1787.
Don Giovanni (1787)
Don Giovanni ging op 29 oktober 1787 in première in het Nationale Theater van Praag en werd daar onmiddellijk enthousiast ontvangen. De opera is gebaseerd op de Don Juan-mythe, maar Mozart en Da Ponte maakten er een werk van ongekende psychologische diepte van.
De ouverture werd inderdaad pas op de avond vóór de première voltooid, een voorbeeld van Mozarts vermogen om onder grote tijdsdruk te werken.
Korte inhoud
Don Giovanni is een onverzadigbare verleider die geen verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden. Na een mislukte verleidingspoging doodt hij de vader van Donna Anna in een duel. Terwijl meerdere vrouwen en hun verwanten hem achtervolgen, zet hij zijn leven van genot voort. Op een kerkhof nodigt hij spottend het standbeeld van zijn slachtoffer uit voor het avondmaal. Wanneer het beeld daadwerkelijk verschijnt en hem tot berouw maant, weigert Don Giovanni. Hij wordt daarop meegesleurd in zijn ondergang.
De muziek balanceert voortdurend tussen lichtheid en dreiging, waardoor de opera veel meer is dan satire alleen: het is een moreel drama met menselijke diepgang.
Così fan tutte (1790)
In tegenstelling tot Figaro en Don Giovanni is het verhaal van Così fan tutte grotendeels door Da Ponte zelf bedacht, geïnspireerd op een anekdote uit het Weense society-leven. De première vond plaats op 26 januari 1790 in het Burgtheater.
Mozart componeerde de opera in opdracht van keizer Jozef II, tegen een honorarium van tweehonderd dukaten.
Korte inhoud
Twee officieren, Ferrando en Guglielmo, geloven heilig in de trouw van hun verloofden, de zussen Fiordiligi en Dorabella. Hun vriend Don Alfonso daagt hen uit en beweert dat alle vrouwen ontrouw zijn. Met behulp van vermommingen en de slimme dienstmeid Despina proberen de mannen elkaars verloofde te verleiden. Uiteindelijk bezwijken de vrouwen en wordt de waarheid onthuld. Wat volgt is geen eenvoudige verzoening, maar een bittere les over liefde, illusie en menselijke zwakte.
De muziek is rijk aan nuance en emotionele diepgang, en maakt deze ogenschijnlijk luchtige opera tot een van Mozarts meest verfijnde werken.
Die Zauberflöte (1791)
Die Zauberflöte werd gecomponeerd in het laatste jaar van Mozarts leven en ging op 30 september 1791 in première in het Freihaus-Theater auf der Wieden in Wenen. De eerste reacties waren gemengd, maar al snel groeide het werk uit tot Mozarts meest geliefde opera.
Het libretto combineert sprookjeselementen met vrijmetselaarssymboliek, een weerspiegeling van de idealen die Mozart en Schikaneder deelden.
Korte inhoud
Prins Tamino krijgt van de Koningin van de Nacht de opdracht haar dochter Pamina te redden uit handen van Sarastro. Gaandeweg blijkt Sarastro echter geen schurk, maar een wijze priester die Pamina beschermt tegen haar moeder. Tamino en Pamina moeten beproevingen doorstaan om inzicht, wijsheid en innerlijke rijpheid te bereiken. Parallel hieraan loopt het komische verhaal van Papageno, die vooral verlangt naar eenvoudig geluk en liefde.
De opera eindigt met de overwinning van licht, rede en menselijkheid over duisternis en misleiding.
Verhuizen, schulden en laatste successen
Mozart verhuisde in zijn Weense jaren vaak, meestal om financiële redenen. In tien jaar woonde hij op elf verschillende adressen. Het appartement aan de Domgasse 5, waar hij in 1784 introk, was het meest comfortabel. Hier componeerde hij onder meer Le nozze di Figaro. Tegenwoordig is in dit gebouw een museum gevestigd.
Op 28 mei 1787 overleed zijn vader Leopold. Mozart hoorde het nieuws pas na de begrafenis. Hoewel hun relatie gespannen was geweest, raakte het verlies hem diep. Hun laatste ontmoeting had plaatsgevonden in april 1785.
In de daaropvolgende jaren verslechterde Mozarts financiële situatie. Zijn publieke optredens namen af, terwijl de schulden toenamen. Toch ontstonden in deze periode meesterwerken als Don Giovanni en Così fan tutte, dat in januari 1790 in Wenen enthousiast werd ontvangen. Op 4 maart 1791 gaf Mozart zijn laatste openbare concert.
Zijn laatste opera, Die Zauberflöte, betekende opnieuw een artistieke doorbraak en werd zeer succesvol. Toen Mozart later dat jaar ernstig ziek werd, waren zijn financiële reserves echter uitgeput. Ondanks roem en erkenning stierf hij in 1791 in onzekerheid over zijn toekomst.
De laatste composities en het Requiem
Ondanks zijn toenemende gezondheidsklachten bleef Mozart tot het einde van zijn leven componeren. In de zomer van 1791 ontving hij een geheimzinnige opdracht voor het schrijven van een Requiem, afkomstig van een anonieme boodschapper. Pas later werd duidelijk dat de opdrachtgever graaf Franz von Walsegg was, die vaker composities liet schrijven om deze vervolgens als eigen werk te presenteren. Mozart werkte intensief aan het Requiem, maar kon het niet voltooien. Na zijn dood liet zijn weduwe Constanze het werk afmaken door Mozarts leerling Franz Xaver Süssmayr. Tot op de dag van vandaag wordt gediscussieerd welke delen daadwerkelijk van Mozarts hand zijn en waar Süssmayrs bijdrage begint.
Ziekte en overlijden
In de late herfst van 1791 verslechterde Wolfgangs gezondheid snel. Op 5 december 1791 overleed hij in Wenen, 35 jaar oud. Zijn vrouw Constanze was bij hem, al was zij zelf ook verzwakt door ziekte. Over Mozarts laatste dagen zijn veel romantische verhalen in omloop, maar betrouwbare ooggetuigenverslagen zijn schaars. Zijn dood kwam onverwacht en liet zijn gezin in grote financiële onzekerheid achter.
Mozart werd opgebaard in zijn woning. Hij kreeg een begrafenis volgens de toen gebruikelijke derde klasse, wat in het Wenen van die tijd normaal was voor burgers zonder adellijke titel. Hij werd begraven op de St. Marx-begraafplaats in een gemeenschappelijk graf, zonder blijvende grafsteen. Daardoor is de exacte locatie van zijn graf niet bekend. In 1859 werd op de vermoedelijke plek een gedenkteken opgericht. Later werd een monument voor Mozart geplaatst op het ereveld van het Zentralfriedhof, waar het zich bevindt tussen de graven van Beethoven en Schubert.
Het muzikale nalatenschap
Mozarts oeuvre is uitzonderlijk omvangrijk en veelzijdig. Hij componeerde in vrijwel alle muzikale genres van zijn tijd: symfonieën, opera’s, kamermuziek, pianowerken en kerkmuziek. Tot zijn bekendste werken behoren 41 genummerde symfonieën, meer dan twintig opera’s en talloze andere composities. Mozart combineerde technisch meesterschap met een ongeëvenaard gevoel voor melodie. Samen met Joseph Haydn en Ludwig van Beethoven wordt hij gerekend tot de grote meesters van de Weense klassieke periode. Zijn muziek heeft een blijvende invloed gehad op latere componisten als Brahms, Mahler en Richard Strauss.
Nagedachtenis en herdenkingen
Mozarts geboortestad Salzburg houdt zijn nagedachtenis levend met concerten, musea en jaarlijkse evenementen. Sinds 1920 vormen de Salzburger Festspiele een internationaal vermaard muziek- en theaterfestival, waarin Mozarts werk een centrale plaats inneemt, naast dat van andere grote componisten. Zijn muziek is daarmee niet alleen een historisch erfgoed, maar een levend onderdeel van de muzikale cultuur.
Mozart en vrouwen
Naast zijn allesoverheersende liefde voor de muziek speelde ook de liefde voor vrouwen een rol in het leven van Wolfgang Amadeus Mozart. Al op jonge leeftijd raakte hij gevoelig voor genegenheid en verliefdheid.
Theresia Barisani
Tot zijn vroege jeugdliefdes wordt vaak Theresia Barisani (1761 – 1854) gerekend, de zus van twee goede vrienden. Het ging waarschijnlijk om een onschuldige verliefdheid, zoals die vaker voorkomt bij een jonge, gevoelige jongen en niet om een echte relatie.
Anna Maria Tecla
In 1777 verbleef Mozart met zijn moeder in Augsburg, waar hij zijn nicht Anna Maria Tecla Mozart leerde kennen, door hem liefkozend “Bäsle” genoemd. Tussen beiden ontstond een speelse flirt, waarvan een reeks vrolijke, soms ondeugende brieven is overgeleverd. Deze correspondentie laat vooral Mozarts humor en levenslust zien. Van een serieuze liefdesverhouding was echter geen sprake; de flirt bleef luchtig en tijdelijk.
Aloysia Weber
Een veel diepere indruk maakte zijn verblijf in Mannheim, een stad met een bloeiend muziekleven. Daar leerde Mozart de familie Weber kennen. Hij werd hevig verliefd op Aloysia Weber (1760-1839), een getalenteerde jonge zangeres, voor wie hij verschillende aria’s componeerde. Mozart droomde van een gezamenlijke toekomst, maar zijn vader Leopold greep in en dwong hem Mannheim te verlaten. Later bleek Aloysia weinig belangstelling meer voor hem te hebben, wat Mozart diep raakte. Later schreef hij wel weer muziek voor haar om te zingen.
Moeder Anna Maria
Wolfgang Amadeus was in 1977 met zijn moeder op reis gegaan. Vanuit Mannheim reisden ze verder naar Parijs. Tijdens dit verblijf overleed zij op 3 juli 1778, na een periode van ziekte. Zoals in die tijd gebruikelijk was, werd zij behandeld met een aderlating, maar of deze behandeling direct tot haar dood heeft bijgedragen is niet met zekerheid vast te stellen. Het verlies van zijn moeder was voor Mozart een zware klap, die hem emotioneel langdurig zou tekenen.
Constanze Weber
Na zijn terugkeer in Salzburg en de definitieve breuk met aartsbisschop Colloredo vestigde Mozart zich in Wenen. Daar vond hij onderdak bij de familie Weber, inmiddels bestaande uit de weduwe en haar dochters Josepha, Sophie en Constanze. Tussen Mozart en Constanze groeide langzaam een hechte band. Zij was vriendelijk, muzikaal en oprecht geïnteresseerd in hem. Ondanks tegenstand van Leopold en bezorgdheid over roddel en reputatie, zette Mozart zijn relatie met haar door.
De omstandigheden dwongen Mozart tot een belofte om Constanze binnen enkele jaren te trouwen, vastgelegd in een contract met haar voogd. Kort daarna werd dit contract symbolisch verscheurd en besloot het paar te trouwen. Op 4 augustus 1782 traden zij in het huwelijk, zonder voorafgaande toestemming van Leopolds vader, die pas later zijn instemming gaf.
Het huwelijk van Wolfgang en Constanze is lang negatief beoordeeld, vooral in oudere biografieën. Tegenwoordig kijkt men daar genuanceerder tegenaan. Constanze was muzikaal, zong goed en speelde piano. Zij ondersteunde Mozart in zijn werk en zorgde voor rust in huis wanneer hij componeerde. De financiële problemen waarmee het echtpaar kampte, waren niet alleen aan haar huishouding te wijten, maar vooral aan Mozarts onregelmatige inkomsten en zijn wens om een bepaalde levensstandaard aan te houden. Dat Mozart zich vaak keurig kleedde en personeel hield, hoorde in zijn ogen bij zijn maatschappelijke positie.
Uit de vele brieven die Mozart aan Constanze schreef blijkt dat hun relatie warm, hartstochtelijk en hecht was. Zij kregen meerdere kinderen, van wie slechts twee de volwassen leeftijd bereikten. Hoewel Constanze pas na Mozarts dood volledig doordrongen raakte van zijn uitzonderlijke betekenis als componist, zette zij zich later actief in voor het behoud en de verspreiding van zijn nalatenschap.
Na Mozarts overlijden hertrouwde Constanze in 1809 met de Deense diplomaat Georg Nikolaus von Nissen. Samen met hem werkte zij aan een biografie van Mozart, die in 1828 verscheen en tot op de dag van vandaag een belangrijke bron vormt voor het onderzoek naar zijn leven.
Maria Anna Walburga Ignatia (Nannerl)
Maria Anna Walburga Ignatia Mozart werd geboren op 30 juli 1751 in Salzburg. Binnen de familie stond zij bekend als Nannerl. Zij was vijf jaar ouder dan haar beroemde broer Wolfgang Amadeus Mozart en toonde al op zeer jonge leeftijd een opvallend muzikaal talent. Haar vader Leopold Mozart gaf haar intensief muziekonderricht en zij ontwikkelde zich tot een uitmuntende klaveciniste, nog vóór de geboorte van haar broer.
Tijdens de gezamenlijke concertreizen door Europa in de jaren zestig van de achttiende eeuw maakte Nannerl aanvankelijk evenveel indruk als Wolfgang. Tijdgenoten prezen haar virtuositeit en muzikaliteit. Toch werd zij al snel overschaduwd door het uitzonderlijke genie van haar jongere broer, die door Leopold steeds nadrukkelijker als wonderkind werd gepresenteerd. Hoewel Nannerl zelf geen ‘wonderkind’ in strikte zin was, behoorde zij op jonge leeftijd tot de beste klavierspelers van haar tijd.
Vanaf haar veertiende levensjaar (circa 1765) verdween Nannerl geleidelijk uit de openbaarheid. Leopold Mozart achtte het voor een jonge vrouw niet passend om nog langer op te treden, mede omdat er in de achttiende eeuw nauwelijks professionele mogelijkheden bestonden voor vrouwelijke musici, laat staan componisten, aan hof of kerk. Anders dan Wolfgang heeft Nannerl geen composities nagelaten; of zij daadwerkelijk nooit componeerde, of dat haar werk verloren is gegaan, blijft onbekend.
In haar volwassen leven werkte Nannerl voornamelijk als pianolerares. Zij bleef nauw betrokken bij haar familie en speelde een belangrijke rol in het bewaren van herinneringen aan Wolfgang en zijn jeugd. Na diens dood droeg zij bij aan het behoud van zijn nalatenschap, onder meer door haar correspondentie en kennis van de vroege jaren van haar broer.
In 1784 trouwde Nannerl met Johann Baptist Franz von Berchtold zu Sonnenburg, een vijftien jaar oudere weduwnaar met vijf kinderen. Het echtpaar vestigde zich buiten Salzburg, maar na het overlijden van haar man keerde Nannerl terug naar haar geboortestad. Zij overleefde Wolfgang met meer dan dertig jaar.
Maria Anna Mozart overleed op 29 oktober 1829 in Salzburg. Zij werd begraven op het St. Petersfriedhof, de oudste christelijke begraafplaats van de stad.
Luister naar de muziek van Wolfgang Mozart
Menuet and trio, een van de eerste gecomponeerde werken van Wolfgang Mozart (op vijfjarige leeftijd).
Ballet: les Petits Riens.
Parijse symfonie in d.
Opera Die Entführung aus dem Serail.
Divertimento, 1788.
Requiem, het laatste werk van Wolfgang Mozart.
Mede geschreven door Ilse Steel
Bronnen:
Gino Pugnetti – Mozart
Klassieke componisten uitgeverij Atrium diverse tekstschrijvers
Muziek onder woorden – diverse medewerkers uitgever Kluwer
De groten van alle tijden – Geïllustreerde Pers Amsterdam
Spectrum – Componisten van A tot Z
Internetbronnen:
Koninklijke Bibliotheek
Historia tijdschrift internet
Mozartmuziekbus
Componistennet
Notes on Mozart
Operamagazine
Geschiedenis van Den Haag
Musicalifeiten
Cultuurgids AVRO klassiek
Chatgpt
SeniorPlaza.nl
Menu
Interactie
Populair
Nieuwsbrief
Copyright © 2026
