Koninginnedag 1898 – 2013



Van Prinsessedag tot Koninginnedag op 31 augustus

Nog voor de ‘echte Koninginnedag’, werd op 31 augustus 1885 de eerste ‘Prinsessedag’ gehouden, de vijfde verjaardag van de jonge prinses Wilhelmina. Het initiatief hiertoe werd genomen door de liberalen, die hiermee de nationale eenheid wilden benadrukken.

Na de dood van Koning Willem III in 1890, werd Prinsessedag opgevolgd door de viering van ‘Koninginnedag’. Deze ontwikkelde zich al spoedig tot een feestdag voor kinderen. Een week na haar achttiende verjaardag op 31 augustus 1898, vond op 6 september de troonsbestijging van Koningin Wilhelmina plaats. Tot 1948 werd Koninginnedag op 31 augustus gevierd.

Wilhelmina Juliana Koninginnedag
Koningin Wilhelmina met prinses Juliana tijdens kinderfeesten ter gelegenheid van Koninginnedag op het Malieveld op 1 september 1913.
aubade Koninginnedag
Kinderaubade op Koninginnedag op Paleis Het Loo - Koningin Wilhelmina met prins Bernhard op 31 augustus 1937.
Juliana Bernhard Koningsdag defilé
Koningin Juliana en prins Bernhard zwaaien naar het publiek tijdens het defilé op Koningsdag, 30 april 1964

Koninginnedag op 30 april

Nadat Koningin Juliana haar moeder Wilhelmina in 1948 was opgevolgd werd vanaf 1949 Koninginnedag gevierd op haar verjaardag, 30 april. Terwijl Koningin Wilhelmina en haar familie nooit aanwezig waren bij de festiviteiten, kreeg Koningin Juliana jaarlijks een bloemenhulde op Paleis Soestdijk. Vanaf de jaren vijftig was dit evenement via de televisie te volgen.
Terwijl Koninginnedag in de naoorlogse jaren nog een gewone werkdag was, kregen in de loop der jaren steeds meer mensen een vrije dag, zodat 30 april kon uitgroeien tot een landelijk gevierde feestdag.

Bij de troonsopvolging op 30 april 1980 besloot Koningin Beatrix deze dag in stand te houden als dag van aanvaarding van haar ambt als staatshoofd en inhuldiging als Koningin der Nederlanden. Bovendien om haar moeder (Koningin Juliana) daarmee te eren en praktisch gezien omdat het op haar eigen verjaardag (31 januari) meestal geen lekker weer is. Eind april schijnt het oranjezonnetje daarentegen vaak wel. Beatrix wijzigde echter wel de vorm waarop zij zelf Koninginnedag met de bevolking vierde.

Viering en festiviteiten
Ten tijde van Koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele Koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken en ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. Wie niet meeliep zat aan de televisie gekluisterd. ’s Morgens liepen alle schoolkinderen in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, zoals: ‘Alle man van Nêerlands stam’ en ‘Waar de blanke top der duinen’, met als slotakkoord het ‘Wilhelmus’.

Er werden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbandjes. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht.

Juliana defilé koningin
Konining Juliana neemt het defilé af op Paleis Soestdijk op Koninginnedag, 1 mei 1961.
Prinses Beatrix verjaardag
Prinses Beatrix ontvangt op paleis Soestdijk diverse delegaties en gelukwensen op haar 18e verjaardag, 31 januari 1956.
Willem-Alexander Friso
De prinsen Willem-Alexander en Friso op het bordes van paleis Soestdijk tijdens het defilé op Koninginnedag , 1 mei 1972.
Willem Alexander prins
Prins Willem-Alexander met andere prinsen in de stoomauto op Koninginnedag, 30 april 1983.

Toen Beatrix Koningin was bezocht zij op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk leden van de Koninklijke familie één of (meestal) twee plaatsen in Nederland, waar ze door de plaatselijke bevolking werd ontvangen met speciale vieringen, die vaak de vorm aannamen van demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, en sport- en zangdemonstraties.

Sommige plaatsen staken het geheel in een wat eigentijdser jasje. De traditie wil dat burgers op Koninginnedag geen vergunning nodig hebben om op straat te venten (in de praktijk legt een burgemeester uit veiligheidsoverwegingen de verkoop van bijvoorbeeld voedsel en drank nog wel eens aan banden). Dit soepele beleid leidt tot uitgebreide vlooienmarkten (de zogeheten vrijmarkt).

Tevens werden er op veel plaatsen uitgebreide openluchtfeesten gehouden. Vooral Amsterdam staat bekend om zijn viering en grote vrijmarkt en trekt elk jaar rond de half miljoen bezoekers. Behalve veel Amsterdammers zelf zijn er natuurlijk ook vele duizenden bezoekers uit de rest van het land en een groot aantal buitenlandse bezoekers.

Koningin Beatrix Pieter Vollenhoven prins Willem-Alexander Johan Friso Maurits
Koningin Beatrix en de prinsen op Koninginnedag 1983.

Voor veel toeristen was ‘Queen’s Day’ een van de belangrijkste evenementen van het jaar in Amsterdam. Omdat Koninginnedag voor velen een (verplichte) vrije dag is, grijpen veel mensen de kans om uit te slapen en de voorafgaande avond uit te gaan. Deze avond voor de Koninginnedag wordt (in het Haags dialect) ook wel Koninginnenach genoemd.

In heel Nederland is het feest. Vlaggen wapperen vrolijk in de wind, vaak met een oranje wimpel eraan. Er wordt Oranje Bitter gedronken. Men trekt oranje kleding aan en viert feest. Kinderen versieren hun fietsen, verenigingen presenteren zich en geven demonstraties. De dag wordt afgesloten met vuurwerk.

Koningsdag op 27 april

Bij de troonswisseling op 30 april 2013 werd Willem-Alexander koning. Hij hield de traditie in stand, maar toen kreeg Nederland uiteraard een Koningsdag in plaats van een Koninginnedag. Ook de datum veranderde, Koningsdag wordt op de verjaardag van de koning gevierd, 27 april.

Ilse Steel

Bronnen:

Wikipedia

Oranje kinderen

Oranjeweb

www.koninklijkhuis.nl

www.oranje.startpagina.nl

Koninklijke bibliotheek

Historieknet

Isgeschiedenis

Troonswisselingsblog

Terug naar Koningsdag


We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat u onze website zo goed mogelijk beleeft. Als u deze website blijft gebruiken gaan we ervan uit dat u dat goed vindt. Meer informatie

Wij gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website voor de bezoeker beter werkt. Daarnaast gebruiken wij o.a. cookies voor onze webstatistieken.

Sluiten