Wie in de jaren zestig de televisie aanzette, kon bijna niet om Johnny en Rijk heen. Johnny Kraaijkamp (19 april 1925 – 17 juli 2011) en Rijk de Gooyer (17 december 1925 – 2 november 2011) vormden jarenlang een van de populairste komische duo’s van Nederland. Hun samenwerking leverde talloze sketches, liedjes en televisieprogramma’s op. Johnny was meestal de komiek en clown, terwijl Rijk de perfecte aangever was. Samen wisten ze miljoenen kijkers aan het lachen te krijgen.

Toch waren de twee buiten het podium bepaald geen onafscheidelijke vrienden. Ze verschilden sterk van karakter en levensstijl en konden elkaar behoorlijk op de zenuwen werken. Juist die tegenstelling maakte hun samenwerking zo bijzonder.

Twee jongens uit Amsterdam en Utrecht
Johnny Kraaijkamp werd op 19 april 1925 geboren in Amsterdam als Jan Hendrik Kraaijkamp. Rijk de Gooyer kwam op 17 december van datzelfde jaar ter wereld in Utrecht. Beiden groeiden op in heel andere omstandigheden, maar allebei ontdekten ze al jong dat ze iets met amusement wilden doen.

Johnny begon zijn loopbaan als zanger. Hij werkte onder meer als jongenssopraan en trad later op als bassist en entertainer. Hij speelde bij verschillende orkesten en was te zien in Amsterdamse cafés en uitgaansgelegenheden. Zijn komische aanleg bleek al snel uit de korte sketches die hij tussen de muzikale optredens door bracht.

Rijk begon na de oorlog onder meer als radiomedewerker en verslaggever bij de NCRV. Zijn komische talent werd ontdekt en hij ging optreden in hoorspelen en radioprogramma’s. Hij werkte korte tijd bij het ABC Cabaret van Wim Kan en Corry Vonk en werd bekend met verschillende komische typetjes.

Rijk had bovendien een avontuurlijke jeugd achter de rug. Tijdens de Tweede Wereldoorlog trok hij als jonge man naar het bevrijde zuiden en werkte hij als tolk bij de geallieerden. Na de oorlog koos hij uiteindelijk voor het artiestenbestaan.

De eerste ontmoeting
Halverwege de jaren vijftig kwamen Johnny en Rijk elkaar in Amsterdam tegen. Rijk trad op als conferencier in café Saint-Germain-des-Prés, terwijl Johnny te zien was in café Pigalle aan de Reguliersdwarsstraat. Rijk zag Johnny optreden en was onder de indruk van zijn komische talent. Johnny had Rijk op zijn beurt al eens gezien bij Van Dobben. Hij dacht aanvankelijk dat er een opstootje aan de hand was, maar ontdekte dat een groep mensen stond te lachen om een man die met een kroket in zijn hand een verhaal vertelde. Dat was Rijk.

Na een optreden raakten de twee met elkaar aan de praat. Ze besloten samen iets te gaan doen. Hun eerste gezamenlijke optredens bestonden uit zelfgeschreven sketches en liedjes. Ze traden onder meer op in de hal van een Amsterdamse bioscoop, waar ze het publiek tussen de voorstellingen door vermaakten. Het bleek meteen te werken.

Ontdekt door AVRO
Hun optredens trokken de aandacht van mensen uit de televisiewereld. Siebe van der Zee en Ger Lugtenburg van AVRO zagen het duo aan het werk en boden Johnny en Rijk een optreden aan in de Weekendshow. Daarmee begon hun televisiesucces. De twee schreven een deel van hun materiaal zelf en bedachten samen de sketches. Meestal was er een duidelijk begin, midden en einde, maar onderweg was er ruimte voor improvisatie.

Dat leverde soms verrassende situaties op. Rijk vertelde later dat Johnny tijdens een sketch nog weleens van het oorspronkelijke plan afdwaalde. En ook over de teksten waren ze het lang niet altijd eens. De rolverdeling werd ondertussen steeds duidelijker: Rijk was de aangever, Johnny de clown. Rijk zette de situatie neer en Johnny wist er met zijn mimiek, stem en onverwachte reacties een komische draai aan te geven.

Johnny en Rijk worden een begrip
Het duo werd in korte tijd razend populair. Ze traden niet alleen op voor de televisie, maar ook in theaters en op andere podia. Ook op grammofoonplaat waren ze succesvol.

Liedjes als Wij zijn twee eenzame cowboys, Hello everybody, Op het goudgele strand van Ameland, De Bostella en Ik ben zo blij (dat m’n neus van voren zit en niet opzij) werden bij een groot publiek bekend. Hun liedjes hoorden helemaal bij de sfeer van die tijd: vrolijk, eenvoudig mee te zingen en vaak voorzien van een flinke dosis humor.

Een eigen televisieprogramma
In de jaren vijftig was Johnny en Rijk al regelmatig op televisie te zien, maar in 1964 kregen ze een eigen programma bij AVRO. Het programma heette aanvankelijk Johnny en Rijk en werd daarna bekend als ’n Paar apart.

De titel paste uitstekend bij het duo. Johnny en Rijk speelden allerlei typetjes die voortdurend met elkaar overhoop lagen. De situaties waren vaak eenvoudig, maar hun timing en onderlinge spel maakten ze bijzonder grappig. De televisie was in die jaren nog relatief nieuw en een populaire show kon enorme kijkcijfers halen. Johnny en Rijk groeiden uit tot echte volkshelden.

Een bijzondere rolverdeling
Hoewel Johnny en Rijk als duo één geheel vormden, waren hun persoonlijkheden heel verschillend. Johnny was impulsief, speels en sterk gericht op het komische effect. Hij vertrouwde voor een belangrijk deel op zijn gevoel en improvisatie. Een tekst moest voor hem vooral natuurlijk klinken. Als hij iets niet goed vond voelen, wilde hij het niet zeggen. Rijk werkte anders. Hij hield meer van een goede tekst en wist precies hoe een grap opgebouwd moest worden. Hij was daardoor een uitstekende aangever.

Dat verschil zorgde soms voor flinke discussies. Rijk vond dat Johnny de teksten gewoon uit zijn hoofd moest leren, terwijl Johnny liever zijn eigen weg ging. Het was dus zeker niet zo dat ze elkaar buiten het werk altijd opzochten. Johnny zei daar later treffend over dat ze waarschijnlijk betere vrienden zouden zijn geweest als ze nooit samen hadden gewerkt.

Johnny en Rijk op de Duitse televisie
Het succes bleef niet beperkt tot Nederland. In 1970 vertrokken Johnny en Rijk naar Duitsland om voor de Duitse televisie een aantal programma’s te maken. Het programma kreeg de naam Spaß durch Zwei en was gebaseerd op de Nederlandse formule van Een paar apart. Aanvankelijk zouden er acht afleveringen worden gemaakt, maar uiteindelijk werden het er twintig, verdeeld over twee seizoenen.

Tijdens het eerste seizoen woonden de twee in Hamburg. Er werd doordeweeks uitgebreid gerepeteerd en op zaterdag werd de show met publiek opgenomen. Voor Johnny was werken in Duitsland overigens niet eenvoudig. Zijn Duits was minder goed dan dat van Rijk en hij moest zijn teksten grotendeels fonetisch leren.

Het tweede seizoen werd als Nederlands-Duitse coproductie gemaakt. De Nederlandse en Duitse versies werden in Nederland opgenomen.

Steeds meer hun eigen weg
Na de Duitse periode kwam er nog een nieuwe samenwerking op de Nederlandse televisie. Maar langzaam werd duidelijk dat de twee andere ambities hadden. Johnny wilde zich steeds meer ontwikkelen als toneelspeler en acteur. Rijk kreeg juist steeds meer belangstelling voor film en serieus acteerwerk. Hun samenwerking werd daardoor minder vanzelfsprekend.

In 1973 verscheen nog de speelfilm Geen Paniek, die speciaal voor Johnny en Rijk door Kees van Kooten werd geschreven. De film werd echter geen succes en het geplande vervolg kwam er niet. Daarna was het duo Johnny en Rijk in feite verleden tijd.

Dat betekende niet dat Johnny en Rijk elkaar nooit meer zouden zien. Integendeel: ze bleven elkaar op verschillende momenten tegenkomen in hun werk. In 1975 waren ze samen te zien in Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming. In de jaren tachtig volgde de populaire televisieserie De Brekers, waarin ze opnieuw samen op televisie verschenen. Deze keer waren ze echter niet meer het klassieke duo Johnny en Rijk. Rijk speelde Peek de Breker en Johnny zijn broer Fokke. De serie trok miljoenen kijkers. Ook in reclames waren ze samen te zien.

In 1991 kwamen ze nog één keer echt als Johnny en Rijk bij elkaar voor een speciale nieuwjaarsshow. Na zeventien jaar stonden ze opnieuw samen in een eigen programma. Inmiddels waren ze allebei 65 jaar oud en hadden ze zich ontwikkeld van komiek tot gerespecteerd acteur.

Johnny Kraaijkamp: meer dan een clown
Johnny Kraaijkamp werd door het publiek vooral gezien als de grappige clown met de gekke bekken en onverwachte bewegingen. Maar achter die komiek zat een zeer veelzijdige acteur.

Na zijn successen met Rijk ontwikkelde hij zich steeds verder op het toneel. Hij speelde niet alleen komische rollen, maar ook zware en serieuze stukken. Zo speelde hij onder meer King Lear en ontving hij in 1984 de Louis d’Or voor zijn rol in Jacques de fatalist en zijn meester.

Ook in films bewees hij dat hij veel meer kon dan mensen aan het lachen maken. Voor zijn rollen in De Aanslag en De Wisselwachter kreeg hij een Gouden Kalf. Later werd hij bij een nieuwe generatie vooral bekend door de televisieserie Het zonnetje in huis, waarin hij jarenlang samen met zijn zoon Johnny Kraaijkamp jr. speelde.

Johnny bleef tot op hoge leeftijd actief. In interviews sprak hij vaak met liefde over het theater en over zijn vak.

Op 17 juli 2011 overleed Johnny Kraaijkamp in Laren, 86 jaar oud. Zijn overlijden betekende het einde van een lange carrière waarin hij verschillende generaties Nederlanders had laten lachen én ontroerd.

Rijk de Gooyer: van aangever tot gevierd acteur
Ook Rijk de Gooyer bleef na het einde van Johnny en Rijk volop aan het werk. Hij groeide uit tot een van de meest gevraagde Nederlandse acteurs. Hij speelde in tientallen films en televisieseries en werd vooral bekend door zijn vaak wat ruwe, nonchalante manier van acteren.

Films als Soldaat van Oranje, Grijpstra & De Gier, De Avonden, Naakt over de schutting en De Inbreker behoren tot zijn bekendste werk. In 1982 kreeg hij een Gouden Kalf voor zijn gehele oeuvre. Later won hij nog meerdere Gouden Kalveren.

Zijn humor en zijn vaak wat brutale uitstraling bleven kenmerkend. Rijk was iemand die graag de grenzen opzocht en die ook buiten het podium bekendstond om zijn gevoel voor humor.

Het privéleven van Rijk
Rijk trouwde in 1955 met Tonny Domburg, de zus van actrice Andrea Domburg. In 1963 kregen zij een zoon, die eveneens Rijk werd genoemd. Het huwelijk hield geen stand. Later woonde Rijk onder meer in Giethoorn en Amsterdam. Hij had een langdurige relatie met Nel van Heukelom.

Rijk stond bekend als iemand die graag het gezelschap van vrienden opzocht. Hij had een grote liefde voor verhalen, humor en gezelligheid. Zijn soms uitbundige levensstijl en zijn alcoholgebruik waren regelmatig onderwerp van gesprek, maar achter zijn publieke imago zat volgens mensen die hem goed kenden ook een veel rustiger en gevoeliger man.

Zijn leven buiten de schijnwerpers verschilde daarmee behoorlijk van het beeld van de altijd luidruchtige en brutale Rijk.

Het privéleven van Johnny
Ook Johnny’s privéleven kende de nodige ups en downs. Hij trouwde meerdere keren en kreeg kinderen. Zijn zoon Johnny Kraaijkamp jr. werd eveneens acteur en trad daarmee in de voetsporen van zijn vader.

Johnny was een man met een sterke behoefte aan erkenning, maar tegelijkertijd kon hij onzeker zijn. Dat was ook iets wat Rijk en Johnny in hun samenwerking goed van elkaar herkenden.

Ondanks hun onderlinge irritaties en het feit dat ze buiten hun werk geen echte boezemvrienden waren, bleef er een bijzondere band bestaan. Ze hadden immers jarenlang samen op het podium en voor de camera gestaan en een groot deel van hun leven met elkaar opgetrokken.

Twee oude mannen die terugkijken
Toen Johnny en Rijk ouder werden, konden ze met meer afstand naar hun gezamenlijke verleden kijken. Johnny had in zijn appartement in het Rosa Spier Huis een foto van hem en Rijk op een ereplaats staan. Hij vertelde later dat hij zelden met iemand zo veel had gelachen. Rijk kwam hem af en toe bezoeken en samen konden ze terugkijken op hun lange carrière.

Dat zegt misschien wel veel over hun bijzondere verhouding. Ze waren geen gewone vrienden en zeker niet altijd goede collega’s. Ze konden elkaar flink ergeren en hadden ieder een sterke eigen wil. Maar samen waren ze jarenlang een van de succesvolste komische duo’s van Nederland.

Het privéleven van Johnny
Ook Johnny’s privéleven kende de nodige ups en downs. Hij trouwde meerdere keren en kreeg kinderen. Zijn zoon Johnny Kraaijkamp jr. werd eveneens acteur en trad daarmee in de voetsporen van zijn vader.

Johnny was een man met een sterke behoefte aan erkenning, maar tegelijkertijd kon hij onzeker zijn. Dat was ook iets wat Rijk en Johnny in hun samenwerking goed van elkaar herkenden.

Ondanks hun onderlinge irritaties en het feit dat ze buiten hun werk geen echte boezemvrienden waren, bleef er een bijzondere band bestaan. Ze hadden immers jarenlang samen op het podium en voor de camera gestaan en een groot deel van hun leven met elkaar opgetrokken.

Een paar apart
Johnny Kraaijkamp en Rijk de Gooyer waren eigenlijk precies wat hun bekendste programmatitel zei: een paar apart.

De één was de clown, de ander de aangever. De één vertrouwde op improvisatie en gevoel, de ander op timing en tekst. Hun karakters botsten regelmatig, maar juist daardoor ontstond een chemie die op televisie uitstekend werkte.

Hun sketches, liedjes en televisieprogramma’s behoren tot het Nederlandse televisie-erfgoed. Veel Nederlanders die in de jaren zestig en zeventig naar Johnny en Rijk of ’n Paar apart keken, zullen zich nog steeds de gezichten, stemmen en typische humor van het duo herinneren.

Bijna vier maanden na het overlijden van Johnny, overleed op 2 november 2011, ook Rijk de Gooyer op 85-jarige leeftijd in Amsterdam aan de gevolgen van alvleesklierkanker.

Hoewel het duo al tientallen jaren niet meer samen optrad, bleven Johnny en Rijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Voor velen zullen ze altijd Johnny en Rijk, een paar apart blijven.